AQI (индекс за квалитет на воздухот) е бројка што покажува колку е чист или загаден воздухот во моментот, придружена со боја — од зелено за добар воздух до црвено и потемни нијанси за опасен. Колку е повисока бројката, толку е поголем ризикот по здравјето, особено за чувствителните групи.

Што е AQI?

AQI значи „индекс за квалитет на воздухот“ (Air Quality Index). Наместо да следите повеќе сложени мерења на различни загадувачи, AQI сето тоа го собира во една разбирлива бројка и боја. Така за неколку секунди можете да процените дали е безбедно да трчате надвор или подобро да останете внатре.

Индексот ја прикажува најлошата вредност меѓу следените загадувачи — ако само еден е висок, тој го определува вкупниот AQI.

Како се чита AQI?

Скалата оди од ниски кон високи вредности, со бои што го олеснуваат толкувањето:

  • Зелено — добар воздух. Минимален ризик; може слободно да се престојува надвор.
  • Жолто — умерен. Воздухот е прифатлив, но мошне чувствителните луѓе можат да почувствуваат нелагода.
  • Портокалово — нездрав за чувствителни групи. Деца, постари лица и луѓе со респираторни болести треба да внимаваат.
  • Црвено — нездрав за сите. Секој може да почувствува ефекти; ограничете напор надвор.
  • Виолетово и кафеаво — многу нездрав до опасен. Сериозен ризик за целото население; избегнувајте активности на отворено.

Точните бројчени граници зависат од стандардот што се користи, но логиката е секогаш иста: пониско и позелено е подобро, повисоко и поцрвено е полошо.

Кои загадувачи го одредуваат AQI?

AQI обично ги опфаќа неколку клучни загадувачи:

  • PM2.5 и PM10 — ситни честички во воздухот. PM2.5 се особено штетни бидејќи продираат длабоко во белите дробови.
  • Озон (O₃) — поврзан со топли, сончеви денови.
  • Азот-диоксид (NO₂) — главно од сообраќај.
  • Сулфур-диоксид (SO₂) и јаглерод-моноксид (CO) — од согорување и индустрија.

Во градови како Скопје зиме, главен виновник за висок AQI обично се ситните честички PM2.5 од греење и сообраќај.

Кој треба најмногу да внимава?

Не реагираат сите еднакво на загаден воздух. Поранливи се:

  • децата и постарите лица,
  • луѓето со астма или други респираторни болести,
  • луѓето со срцеви заболувања.

Овие групи можат да почувствуваат ефекти при пониски вредности отколку здравите возрасни, па за нив е важно да внимаваат уште кога индексот е во жолтиот или портокаловиот опсег.

Како да го користите AQI секој ден?

Проверете го AQI пред активности на отворено, особено зиме. Ако е во зеленото или жолтото, обично е во ред. Ако се качи во портокаловото или повисоко, скратете го престојот надвор, држете ги прозорците затворени и одложете напорни вежби. За да разберете зошто бројката скока токму во студените месеци, видете зошто Скопје е загадено зиме.